SAVOL: O‘zbekiston va Markaziy Osiyo davlatlari elektr energetika umumtizimi nima? Mintaqadagi sohaga oid ko‘rsatkichlarning qaysi yo‘nalishlarida Vatanimiz energetiklari ilg‘or?

JAVOB: O‘zbekiston va Markaziy Osiyo davlatlari elektr energetika umumtizimi (Markaziy Osiyo Birlashgan energotizimi — BET) — bu mintaqa davlatlari (O‘zbekiston, Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Tojikiston va Turkmaniston) o‘rtasida elektr energiyasini o‘zaro yetkazib berish, tarmoq barqarorligini ta’minlash va favqulodda holatlarning oldini olish maqsadida sinxron (bir vaqtda) ishlaydigan yagona yuqori kuchlanishli elektr tarmoqlari va podstansiyalar majmuasidir.

Ushbu tizim sovet davrida shakllangan bo‘lib, uning Muvofiqlashtiruvchi dispetcherlik markazi (“Energiya” MDM) Toshkent shahrida joylashgan. Tizimning boshqaruv markazi aynan O‘zbekistonda joylashgani bejiz emas, chunki mamlakatimiz geografik va texnik jihatdan mintaqa energetika tizimining "yuragi" hisoblanadi.

O‘zbekiston energetiklari mintaqada sohadagi quyidagi asosiy yo‘nalishlarda ilg‘or va yetakchi hisoblanishadi:
Mavjud quvvatlar va generatsiya hajmi: O‘zbekiston Markaziy Osiyoda eng yirik issiqlik elektr stansiyalari (IES) tarmog‘iga ega. Mamlakatimiz mintaqada elektr energiyasi ishlab chiqarish va iste’mol qilish hajmi bo‘yicha eng yuqori ko‘rsatkichlardan birini egallaydi.

Qayta tiklanuvchi energiya manbalarini (QTEM) joriy etish tezligi: O‘zbekiston oxirgi yillarda quyosh va shamol elektr stansiyalarini ishga tushirish sur’atlari bo‘yicha mintaqada mutlaq yetakchiga aylandi. Yirik xalqaro investitsiyalarni jalb qilgan holda gigavattlab yashil quvvatlar tarmoqqa ulanmoqda.

Energotizimni modernizatsiya qilish va raqamlashtirish: Respublikada podstansiyalarni boshqarish, ASKUE (elektr energiyasini hisobga olishning avtomatlashtirilgan tizimi) va dispetcherlik nazoratini raqamlashtirish bo‘yicha eng yirik loyihalar amalga oshirildi.

Mintaqaviy tranzit va bog‘lovchi bo‘g‘in: O‘zbekiston geografik joylashuviga ko‘ra qo‘shni davlatlar (Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Tojikiston, Turkmaniston va hatto Afg‘oniston) o‘rtasidagi elektr energiyasi tranzitida asosiy bog‘lovchi ko‘prik vazifasini bajaradi. Tizimning barqarorligi ko‘p jihatdan O‘zbekiston magistral tarmoqlarining soz ishlashiga bog‘liq. 

«O‘zbekiston MET» AJ Axborot xizmati 

t.me/uzmetaxborotxizmati